De eerste twee leerjaren van het vmbo vormen de onderbouw. Op de havo en het vwo duurt de onderbouw drie jaar. Scholen werken aan landelijke kerndoelen, maar de inrichting van het onderwijs verschilt. Zo bieden sommige scholen brede brugklassen waarin leerlingen van verschillende niveaus samen les krijgen. Andere scholen delen leerlingen eerder in op niveau. Ook de duur van de brugperiode verschilt per school.
Kerndoelen onderbouw
In de onderbouw werken scholen aan kerndoelen. Die beschrijven wat leerlingen moeten kennen, kunnen en ervaren. Scholen geven hier binnen hun onderwijs invulling aan. De onderbouw duurt twee jaar op het vmbo en drie jaar op de havo en het vwo.
De kerndoelen zijn vernieuwd. De oude dateerden uit 2006 en waren deels verouderd. De geactualiseerde kerndoelen voor Nederlands en rekenen en wiskunde gelden sinds 1 augustus 2026. De kerndoelen voor burgerschap, digitale geletterdheid en de overige leergebieden volgen naar verwachting per 1 augustus 2027. Scholen krijgen daarna een aantal jaren om hun onderwijs erop aan te passen.
Middelbare scholen besteden in de onderbouw ongeveer twee derde van hun tijd aan onderwijs dat met de kerndoelen te maken heeft. Het deel dat overblijft, mogen scholen zelf invullen. Op veel vmbo-scholen wordt in die tijd aandacht aan praktijkvorming besteed. En soms extra aandacht aan bijvoorbeeld taal, rekenen, sport of cultuur.
Na de onderbouw
Aan het einde van het tweede leerjaar van het vmbo wordt een keuze voor een leerweg gemaakt. De leerlingen uit alle beroepsgerichte leerwegen maken dan ook een keuze voor een profiel. Deze keuze hangt samen met de oriëntatie op een vervolgopleiding en een mogelijke beroepsrichting. Een profiel bestaat in alle leerwegen uit een combinatie van AVO-vakken en een beroepsgericht programma.
Algemeen vormende vakken (avo-vakken) zijn onder andere Nederlands, Engels, wiskunde, biologie, economie, aardrijkskunde, geschiedenis, maatschappijleer, kunstvakken en lichamelijke opvoeding. Welke vakken een leerling in de bovenbouw volgt, hangt af van de leerweg, het profiel en het aanbod van de school.